Біздің веб-сайт шолу тәжірибеңізді қамтамасыз ету үшін cookie файлдарын пайдаланады және тиісті ақпарат. Біздің веб-сайтты пайдалануды жалғастырмас бұрын, сіз Cookie саясатымен және құпиялылығымен келісесіз және қабылдайсыз. cookie файлдары және құпиялылық.

«Шымкент» брендіне ребрендинг жасау керек – Абылайхан Қалназаров

turkistan.today

«Шымкент» брендіне ребрендинг жасау керек – Абылайхан Қалназаров

Кеше Ұлттық академиялық кітапханада мәдениеттанушы-философ Абылайхан Қалназаровтың «ШЫМКЕНТТІҢ ЖҰМСАҚ КҮШІ. Шымкент қаласының брендін тиімді басқару мен имидж-идеологиясын ілгерілету бойынша коммуникативтік стратегия (Талдаулар мен ұсыныстар)» атты тұңғыш қазақша саяситехнология кітабының тұсауы кесілді,- деп хабарлайды turkistan.today порталы adyrna.kz-ке сілтеме жасап. Автордың айтуынша, аталмыш еңбектің алғашқы нобайы 2021 жылдың 14 шілдесінде бітсе, толыққанды 2022 жылдың ақпанында тәмамдалып баспадан шыққан. Алайда қаржылық және ұйымдастырушылық себептерге байланысты 1 жыл кешігіп, биыл ғана презентацияланып отыр.Сонымен, біз, оқырмандар тарапынан «Шымкенттіктердің табыс кітабы» атанып үлгерген талдамалық-ұсынымдық туындының қалай жазылып, онда нендей мазмұн қамтылғаны және тағы да басқа сауалдар айналасында сұхбат жүргізген едік.– Абылайхан Мамырайханұлы, осы кітапқа ұқсас дүниелер Батыс елдерінде бұрыннан бар тәжірибе болғанымен, Қазақстанда бірінші рет қолға алынып отыр. Осы еңбекті жазуға не түрткі болды?– Өзіңіз де білесіз, елімізде Шымкентке, шымкенттіктерге, жалпы Оңтүстікке қатысты ұшқары негатив пікір мен стереотип көп. Одан қалай құтылуға болады? Осы сауал мені сонау екі мыңыншы жылдары Алматыға студент болып барған кезден мазалайтын-ды. Отандық медиа кеңістікте де әзелден «Бұлардың қай жерінен шоу-рейтинг шығаруға болады? Қайтсек шыңғырған хабар немесе жаға ұстататын сюжет жасаймыз?» деген жанашымас ұстаным сезілетін. Олардың кейбіріне салсақ, Шымкент құдды бір бүкіл қазақ даласының масқарапазы тәрізді қаралым мен рейтинг көзі. Бір жарық сәулесі жоқ, қараңғылық пен қаралық, радиация басқан апатты мекен сияқты «қара құрдым» образы ауада қалқып тұрады: «Жақсылығын көрмейді, жамандығын тергейді». Мысалы, бір жерлесіміз Олимпиадада алтын алса – қазақстандық та, қылмыс жасаса немесе бірнәрсе бүлдірсе, автоматты түрде «шымкенттік» атала қалатынын айтамын. Тура Ресейдегідей – Қап тауы жігіттерінің жақсылығы-игілігі болса, ресейлік, жамандығы болса, кавказдық аталып кететініндей кеп. Кейіннен екі мың оныншы жылдары Астанаға көшкесін, қырық темірдің қылауынан құрылған ел арасында бұл мәселе тіптен актуаль бола түсті. Біреулер қарадан қарап, күнгей перзенті болғаның үшін ғана күстаналап, əзіл-қылжаққа айналдырып, тіптен мансаптық жолыңда биографияң дұрыс болса да географияң дұрыс болмай, лауазым мен тиесілі несібеңнен қағып жатса, қалай ойланбассың?!Алайда «Момынның ақысын адам жегенімен, Құдай жемейді», заман біздің пайдамызға орай өзгерді. «Өзін қазақпын деп есептейтін әр азамат ұлт тарихындағы өткен заманнан жеткен тарих беттерінен Қазығұрт-Қаратау өңірі, Сыр бойы ел болып қалыптасуымыздың, мемлекет болып іргеміз қаланған кездегі замана сахнасы болғанын білмеуі мүмкін емес» деп халық әртісі Нұрғали Нүсіпжан айтпақшы, бұл атырап және баршаның назарын өзіне тартып, замананың биік сахнасына қайта айналып шыға келді. Шымкент – миллионыншы тұрғынын тудырып үшінші мегаполис, ал қалған жерлестер – түркі-мұсылман әлеміндегі бірден-бір киелі қаламыздың даңқымен Түркістан облысы бренд зонтигінің астында кетті. «Біреуіміз екеу болды» деген осы. Қуанышымызда шек болмады!Бірақ көптеген пункттер бойынша мәселе де екі еселенді. Басқасын айтпағанда, енді осы Оңтүстіктің екі баласының PR мен ақпараттық-идеологиялық өрістегі еншісін бөліп беру мәселесі күн тәртібіне шықты. Ал оны тереңінен түсінетін бізде қайбір мемлекетшіл басшы яки маман бар дейсің. Қарин секілді бірегейлер бар болса да үлкен ерік-жігер, ізденісті, қаражатты, уақытты, қала берді азаматтықты қажет ететін бұл тақырыпқа өз еркімен кім кірісе қояды? Жеке «интересі» болмаса саусағын қимылдатпайтын қайсыбір жергілікті бастықтар да мұның маңызын қайдан түсінсін?! Қазақша сөйлемек түгілі жазып берген мемтілдегі баяндаманың өзін ежіктейтін, компьютерінің тіл интерфейсінде орыс-ағылшын ғана тұратын қайбір елордадағы идеологияға жауаптыларды тіпті айтпай-ақ қойдым.Әрине, Шымкент пен Түркістанның ортасында туған отырарлық азамат ретінде мен де қалың ойға баттым: Қазақстанның тағы бір халық әртісі Асанәлі Әшімов әйгілеген «Әруақ қолдаған өңірдің» қайсы бұрышындағы қандай қасиет пен белгі, рәміз бен символ қалай әділетті бөлінсе дұрыс? Ол бөліністің де мәнін «Билігі түсіндірмейтін, түсіндірсе де халқы түсінгісі келмейтін» жерде қоғамға қалай «өткізіп» жіберуге болады? Одан қалса басы піспейтін мазасыз ер мен әйелді еске салатын аумақтық қоғамдастықтар мен әкімдіктердің «қырғи-қабақ» қарым-қатынасы... Түйткіл көп-ақ.Түркістандық ғалым Досай Кенжетайдың «Халық пен билік екі институт. Қазақстанда осы екеуі ешқашан бір-біріне сенген емес. Біздің ең басты дертіміз – сенімсіздік» дегені де есте.Сондай-ақ, осы маңнан өрістеп, аракідік республиканы дүр сілкіндіріп, әлгі сыңаржақ медиа-БАҚ-дың түймедейін түйедей етіп шығаратын нешеме попкорндық, голливудтық-болливудтық сюжеттегі жемқорлық, тұрмыстық дау-дамай жəне тағысын тағы қызық пен шыжыққа толы жаңалықтар мен ақпараттар легі ше? Бұған жалпақ Қазақстан жұртшылығының «Не шықса да Шымкенттен шығады» деп айдарлап қойғанын қос.«Мен болмасам, кім?». Парыз бен қарыз жүрегімді сығымдады. Ниетімді айтқанда, Мәди Манатбек, Зейін Әліпбек тәрізді аздаған атымды қамшылаушылар да болды. Ұрыста қандай тұрыс бар? Ең алдымен, әлгі көкейкесті мәселелерді еңсеріп, біржағынан ақордалық және аймақтық идеологтарға интеллектуальдық-консультативтік көмек ретінде жаңа әдістемелерді ұсыну көзделді. Сөйтіп, бас-аяғы 5 тарау, 432 беттен тұратын, теориялық базасы Ұлыбритания үкіметінің кеңесшісі, Еуропа парламентінің депутаты, ағылшын ғалымы Саймон Анхольт концепциясына негізделген тұңғыш қазақша политтехнологиялық еңбек баспа бетін көрді. Пейнетіңнің зейнеті. Тәубе!– Түркістан өз алдына облыс болып отау тікті. Әкімшілік басқару бөлек болғаннан кейін олардың арасында бәсекелестік пайда болды деп ойламайсыз ба?– Рухани астана ретінде Түркістанға басымдық беріп, Шымкенттің кейін шегіншектейтін, тағы бір жерлерде бірігетін тұстары бар, бəсекелесетін де тұстары бар. Елдегі үшінші алып қала ретінде енді Шымкентке «өз ағайыны» – Астана мен Алматы да, таяқ тастам жерде тұрған «алыс туыс» – Ташкент те, былай тұрған «құда-жекжат» – Бішкек те қаласын, қаламасын, белгілі бір дәрежеде бəсеке тудыра береді. Бұл заңды да. Осының өзі аумақ бағдарламасын қайта жүктеп, қайтара брендтеу мен идеологиялық ревизияны, аймақтағы ұлттық трансформацияны дереу қолға алу керектігін көрсетеді.Бұдан әрі Шымқала өзін мәртебесіне сай басқаша ұстауға тиіс және қазақстандық нысандарынан бөлек, шекараға иек артып тұрған өзге ел астаналарына қарсы түрлі бағытта америкалық гурулар Джек Траут пен Эл Райс айта беретін «қорғаныс» және «шабуыл» стратегияларын түзуге міндетті.Бұл ретте совет кезінен аяусыз соққыланған «Шымкент» брендіне ребрендинг жасау мен оған келген зақымдарды дәрілеп жазу күн тәртібіндегі мәселенің бірі. «Ұлы Тұран боламыз» деген түріктер елдің шетелдік медиа мен ресми жиындарда айтылып, жазылатын «Turkey», яғни ағылшын тілінде құсты білдіретін атауын ресми «Türkiye» деп өзгерту бағытында кампания бастап, оны ақыры сәтті жүзеге асырды. Қазақтың үшінші қаласының Түркиеден несі кем?– Өзіңіздің туған жеріңіз әрі жазу объектіңіз Шымкентті ішінен зерттедіңіз бе?– Біреулер бұл кітапты мені «сыртта жатып жазды» десе, қатты қателеседі. Ары-арасындағы елорда мен Алматыға, шетелге барып тыныстағандарым болмаса, бұл шырағым, негізінен Шымқаладағы Нұрсат-2 мөлтекауданында жергілікті спецификаға малынып отырып қалпағы қайырылған жазба-дүр. Ол үшін құр кітаптар кеміре бермей, ежелгінің əдісшіл сұлтандарындай, инкогнито, ішінен тану үшін Шымкенттей ару шаһарды армансыз аралап, қайшылыққа толы таңғажайып әлеміне тереңдей еніп, базар, кафе-тойхана, көрікті жерлері, өндіріс орындары, кеңселер, көрмелер, ресми-бейресми жиындар, бəрі-бəрін сыни назарымнан өткіздім. Алғашқы этапта күнделікті көптеген іс-шараның ішінде бақылаушы болып отырдым десем де артық емес. Мұның ішінде таксистермен, қарапайым еңбек адамдарымен, зиялылармен, іскерлер-шенеуніктер, өзге диаспоралармен де көп жүздесулер болды. Жергілікті жұрт өздерінің қатаң зерттеу нысанына алынғандарын байқамады, білмеді. Қарапайым ел жандарына отыра кетсең, «аһ» десе жүрегі көрінген ақжарқын жандар – танысып-білісіп алғасын, шаһар туралы, мұндағы үдеріс-үрдістер, оның басшылығы мен бүгіні, кешегісі, ертеңі турасында бір көсілуші еді. Керек десеңіз, мына шақша басым жергілікті спортшы-файтерлердің ережесіз жекпе-жектерін де тамашалап үлгерді ғой. Қайда оқиға-қызық бар, қай жерде мағыналы іс-шара, ойтүйерлік іс, бəрінде қойын кітапшамды қолға алып, қара көзілдірігімді шешпей, қара кепкіні басып киіп, елеусіз ғана бір шетте жүрдім. Өз кезегінде, оңтүстіктің беделді тарихшы-шежірешісі, қазығұрттық Момбек Әбдіәкімұлының «Шымкент қаласының тарихы» кітабының жарық көруі де «Жолы болар баланың алдынан жеңгесі шықтыға» сайып, методологиялық үлкен көмек болып, қаланың өткеніне қатысты дұрыс бағыттан таймауыма мүмкіндік берді. Бұл үшін ізденімпаз ағамызға мың алғыс!Нәтижесінде французша айтқанда, voila (вуаля) – осындай қызу жазбалар мен тезді анализдер һәм ұсыныстар легі шыр-шыр етіп, іңгалай жарық дүниенің есігін ашып жатты. Әнші Роза апамыздың логикасына салсам, мен де дер кезінде, керек жерінде болып, жолымның болғыштығының арқасында осылай шымитуындының қайнар бұлағына айналдым!– Кітапта қазір саясат сахнасында жүрген адамдардың аты-жөнін аталған ба? Ертең дау-жанжал туып кетпей ме? Олардың тарапынан өкпе-реніш туындауы мүмкін деп санамайсыз ба?– Бірден айтайын, мен ешкімді жамандамадым, ешкімді кінəламадым. Сенсация да шығармадым. Бар болғаны қаладағы яки елдегі жағымсыз мəдени, əлеуметтік-ақпараттық процестер, проблемалар нейтральды түрде қандай да бір əрлеусіз өз атымен аталды жəне олардың шешілу жолдары баяндалды. Жетістіктерді де ұмыт қалдырмадым.– Сонымен, басты тұжырымдарыңыз қандай?– Асан қайғы атамыз Жерұйықты іздеп, Желмаясымен желіп жүріп жер қарағандағы: «Базар-мазар» деп ұнатпай кеткен жерінің бірі осы емес пе, шымкенттіктер ішкі айтыс-тартыстар мен дүрдараздықтарды сыртқа трансляциялап қоя беретіндей тұзы жеңіл ме

  • Соңғы
Басқа жаңалықтар

Күнделікті жаңалықтар

Бүгін,
15 шілде 2024