Смартфон – ойыншық емес, бизнеске арналған құрал

25.08.2026, 09:17 kz.kursiv.media

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстандағы цифрландырудың ендігі кезеңін белгілеп берді: смартфон байланыс немесе көңіл көтеру құралы ретінде ғана емес, қызмет алу, бизнес жүргізу және табыс табу құралы ретінде де қабылдануға тиіс.

Осылайша, Қазақстан мемлекеттік қызметтерді цифрландырудан анағұрлым күрделі кезеңге – технологияларды экономикада және күнделікті өмірде практикалық қолдануға көшеді.

Смартфон банк операцияларына, мемлекеттік сервистерге, электрондық саудаға, білім алу мен кәсіпкерлік қызметке қол жеткізу нүктесіне айналып келеді. Демек, цифрлық экономикаға жаңа платформалар мен қосымшалар ғана емес, сонымен бірге адам осы ортаға кіретін құрылғыларға деген сенім де қажет.

Қазақстанда жүзеге асырылып жатқан мобильді құрылғыларды IMEI-коды бойынша верификациялау жобасы дәл осы логикаға сәйкес келеді. Ол цифрландыру азаматтар мен бизнестің мүддесі үшін жұмыс істеуіне бағытталған мемлекеттік саясатпен үндес.

Верификация – телефонды жай ғана техникалық тексеру емес. Бұл – ашық мобильді техника нарығын қалыптастыру, атап айтқанда заңсыз әкелінген құрылғылардың айналымын азайту, дұрыс емес және қайталанатын IMEI-кодтарды, сондай-ақ халықаралық қара тізімдерге енгізілген телефондарды анықтау құралдарының бірі.

Жоба адал бизнес үшін бәсекелестіктің әділірек шарттарын білдіреді. Құрылғыларды ресми түрде импорттайтын, салық және кеден міндеттемелерін орындайтын әрі сатып алушыларға кепілдік беретін компаниялар жабық жеткізу арналарымен тек баға айырмашылығы арқылы бәсекелесуге мәжбүр болмауға тиіс. Сондықтан верификацияның технологиялық қана емес, экономикалық та маңызы бар.

Мұндағы маңызды нәтиже – тұтынушы мінез-құлқының өзгеруі. Қалыптасқан нарықта сатып алушы смартфонның бағасын, сипаттамалары мен сыртқы келбетін ғана емес, оның құқықтық және техникалық мәртебесін де бағалайды. Төлем жасағанға дейін IMEI-кодты тексеру кепілдік шарттарын зерттеу немесе фискалдық чекті алу сияқты үйреншікті процедураға айналуға тиіс.

Нарықтың ірі қатысушылары қазірдің өзінде мұндай тексеруді өздерінің цифрлық инфрақұрылымына енгізіп жатыр. Атап айтқанда, Freedom Mobile компаниясы Freedom SuperApp өнімінде құрылғының мәртебесін алдын ала білуге мүмкіндік беретін «Сатып алмас бұрын IMEI тексер» сервисін дамытып жатыр. Осылайша, верификация клиент жолының бір бөлігіне айналады: сатып алушы смартфонды төлем жасағанға дейін тексере алады, ал сатушы оның белгіленген талаптарға сәйкестігін растай алады.

Верификациядан өтпеген, бұрын сатып алынған құрылғылар үшін Freedom Mobile Trade-in механизмін ұсынады. Бұл бизнестің жаңа талаптарды орындап қана қоймай, тұтынушыға түсінікті практикалық шешімдерді ұсына алатынын көрсетеді.

Енді сатып алушы сатушыдан IMEI-кодты алдын ала сұрауға және құрылғының мәртебесін тексеруге құқылы. Мұндай тәсіл сәтсіз сатып алу тәуекелін азайтып, алдымен тауардың сенімділігі мен заңдылығына көз жеткізіп, содан кейін ғана төлем жасау туралы шешім қабылдау сияқты жауапкершілікке негізделген модельді қалыптастырады.

Егер верификацияның жоқтығы тауарды сатып алғаннан кейін анықталса, сатып алушы тұтынушы құқығын қорғау туралы заңнамада көзделген тәртіппен сатушыға құрылғыны айырбастау немесе ақшалай қаражатты қайтару талабымен жүгіне алады.

Цифрлық мемлекет тек қолжетімді онлайн-сервистердің санымен анықталмайды. Оның жетілуі бүкіл ортаның – цифрлық платформадан бастап пайдаланушының қолындағы құрылғыға дейін қаншалықты сенімді екендігінен көрінеді. Егер смартфон бизнес, қызмет алу және табыс табу құралына айналса, ол заңды, тексерілген және қауіпсіз болуға тиіс.

Осы тұрғыдан алғанда, IMEI верификациясы – онсыз цифрлық экономиканың тұрақты дамуы мүмкін емес кеңірек сенім инфрақұрылымының бір бөлігі.