Үкіметтің жәрдемақысынан кімдер айырылуы мүмкін (инфографика)

29.09.2026, 14:25 kz.kursiv.media

Соңғы күндері әлеуметтік желіде Еңбек министрлігінің жаңа өзгерісі қызу талқыланып жатыр. Министрлік ең маңызды деген 14 жәрдемақыны бұрынғыдай барлығына бірдей тағайындамайтын болды. Енді әр отбасының табысын, қаржылық жағдайын есептейді. Сөйтіп араларынан табысы жоғары, ауқатты деген отбасыны бөлек іріктеп алып, оларды кей жәрдемақыдан қағады. Kursiv.Media осы тақырыптың басын ашып, түсіндіруге тырысты.

Әлеуметтік желіде көпшілік министрлік «барлық жәрдемақыны алып тастайтын болды, енді төлемейді» деген сыңайдағы пікірлер жазып жатыр. Шындығында олай емес. Еңбек министрлігі жәрдемақыны түгел алып тастамайды.

Қазір елде жәрдемақының 39 түрі бар. Соның ішіндегі 14 түрін азаматтың нақты әлеуметтік жағдайы мен көмекке қаншалықты мұқтаж екеніне қарай беретін болды. Яғни әр отбасының табысын, мал-мүлкін есептеп алып, соған қарап жәрдемақы беру-бермеуді шешеді.

Тізімде бала күтіміне, бала тууға берілетін, мүгедек бала асырап отырған ата-аналарға берілетін жәрдемақы тәрізді ең маңызды әлеуметтік төлемдер бар. Олардың толық тізімін мына жерден көре аласыздар.

Министрлік осыдан үш жыл бұрын «Отбасының цифрлық картасы» деген жоба бастаған еді. Сол жерде елдегі отбасылары табысына қарай бес санатқа бөлген. Соның ішіндегі әл-ауқат деңгейі «ауқатты» және «қанағаттанарлық» деп есептелетін А және В санатындағы отбасылар жәрдемақы алмайды.

Отбасылар әлеуметтік әл-ауқатына қарай A, B, C, D және E санаттарына бөлінеді

Отбасының әлеуметтік әл-ауқат деңгейі жиналған балл арқылы есептеледі. Ол үшін төмендегі сегіз критерийді негізге алады, олардың әрқайсысына балл береді.

Отбасының жағдайы бірнеше көрсеткіш бойынша балмен есептеледі

Ескеру керек, С-Е санатындағы «-» белгісі отбасы табысы нөлден төмен екенін білдіреді. Яғни формула бойынша есептегенде табысы минусқа түсіп кетсе, осы санаттың біріне жатады.

Мәселен, Алматыда тұратын, бес адамнан тұратын отбасыны қарастырайық. Екі ересек, кәмелетке толмаған үш бала бар. Ересектер жұмыс істейді, балалар балабақша мен мектепке барады. МӘМС жүйесіне тіркелген. Ай сайынғы табыс – 700 мың теңге. Несиесі бар. Отбасының жеке пәтері жоқ, бірақ жеңіл көлігі бар. Басқа ешқандай мал-мүлік тіркелмеген.

Министрлік ұсынған формулаға салсақ, бұл отбасына 250 балл беріледі. «С» санатына жатады, демек мемлекет берген жәрдемақыны алуға толық құқығы бар.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі ұсынып отырған өзгерістер бірден күшіне енбейді. 2026 жылдың бірінші қазанынан бастап ақпараттық науқан басталады. Тұрғындарға SMS-хабарландыру, Egov арқылы ақпарат жіберіледі. 2027 жылдың бірінші қаңтарынан бастап жаңа жүйе толық іске қосылады.

Еліміздің республикалық бюджетіне үңілсек, шығынның жартысы әлеуметтік салаға бағытталған. Яғни мемлекет тапқан табысының жартысынан көбін мектеп пен аурухана салуға, жәрдемақы, жалақы төлеуге жұмсайды. Биыл үкімет тек әлеуметтік төлемдерге 6, 7 трлн теңге жұмсағалы отыр. Бұл үкімет үшін шығын деп есептеледі және шығын жыл сайын артып жатыр.

Енді үкімет осы мәселені реттегісі келеді, сол үшін әлеуметтік саясатты өзгертіп жатыр. Биыл жазда үкіметте өткен отырыста бұл туралы ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин айтқан еді. Оның түсіндіруінше, әлеуметтік жәрдемақы енді барлығына бірдей емес, тек қажет, мұқтаж деген адамдарға ғана жіберілмек. Ал үнемделген ақшаны халыққа басқа жолмен, білім беру, медицина тәрізді салалар арқылы қайтарамыз деп уәде беріп отыр.