Шәмші әндері – ұлт жадындағы мәңгілік әуен

27.08.2026, 08:28 kz.otyrar.kz

Шымкентте қазақ музыка өнерінің көрнекті өкілі, қазақ вальсінің королі атанған Шәмші Қалдаяқовтың туған күніне орай «Бақыт құшағында» атты гала-концерт өтті. Өнер сүйер қауым бас қосқан рухани кеш композитордың шығармашылық мұрасын ұлықтап қана қоймай, оның әндерінің уақыт өткен сайын құндылығы арта түсетінін тағы бір мәрте көрсетті.

Мерекелік шара «Шәмші әлемі» гүлзарындағы композитор ескерткішіне гүл шоқтарын қою рәсімімен басталды. Зиялы қауым өкілдері мен өнер саласының мамандары ұлы сазгер рухына тағзым етіп, оның қазақ музыкасына қосқан өлшеусіз еңбегін еске алды. Бұл рәсімнің өзі Шәмші мұрасының ел өміріндегі орны айрықша екенін аңғартты. Кештің негізгі бөлігі «Бақыт құшағында» атты концерттік бағдарламамен жалғасты. Сахнада Қазақ ұлттық аспаптар оркестрі, Опера және балет театрының симфониялық оркестрі және Жұмат Шанин атындағы театр әртістері өнер көрсетті. Музыка мен театр, поэзия мен хореография тоғысқан қойылым көрерменге мазмұны терең, көркемдік деңгейі жоғары кеш сыйлады.

Концерт барысында Шәмші Қалдаяқовтың көпшілікке жақсы таныс шығармалары орындалды. «Ана туралы жыр», «Арыс жағасында», «Сыған серенадасы», «Бақыт құшағында», «Бәрінен де сен сұлу» секілді әндер жанды дауыста шырқалып, көрерменді композитор әлеміне қайта жетеледі. Әр шығармада туған жерге деген сүйіспеншілік, анаға деген құрмет, махаббат, сағыныш пен адамдық сезімдер ерекше көрініс тапты. Кеш барысында поэтикалық көріністер мен балет труппасының билері де ұсынылып, әндердің мазмұнын сахналық қимыл арқылы толықтырды. Ал концерттің «Отан» әнімен түйінделуі кештің идеялық мазмұнын айқындай түсті. Барлық қатысушылардың орындауындағы бұл шығарма көрерменге елдік рух сыйлап, мерекелік кештің әсерін күшейтті.

Шәмші Қалдаяқовтың шығармашылығы туралы сөз қозғағанда, оның әндерінің қарапайымдылығы мен тереңдігіне назар аударуға болады. Композитор күрделі ойды халыққа түсінікті, жүрекке жақын әуен арқылы жеткізе білді. Сондықтан оның шығармалары белгілі бір кезеңнің ғана әндері болып қалмай, бірнеше буынның рухани қазынасына айналды.

Шәмші Қалдаяқов 1930 жылы қазіргі Түркістан облысы аумағында дүниеге келген. Ол қазақ кәсіби музыкасының дамуына айрықша үлес қосып, көптеген танымал әндердің әуенін дүниеге әкелді. Оның шығармашылық жолында ел мен жер тақырыбы, адам сезімі, махаббат пен отбасылық құндылықтар кеңінен көрініс тапты. Сазгердің әндері халықтың күнделікті өмірімен біте қайнасып, қуанышта да, сағынышта да бірге айтылатын шығармаларға айналды. Композитордың әндеріне деген халық ықыласының басты себебі де осында. Шәмші әуендерінен қазақы болмыс, ұлттық мінез бен өмір тынысы сезіледі. Оның шығармаларын бір буын екіншісіне жеткізіп, уақыт өте келе жаңа тыңдарманның жүрегінен орын тауып келеді.

Шымкенттегі мерекелік концерт осы сабақтастықтың айқын көрінісіне айналды. Бір сахнада оркестрлердің, театр әртістерінің, балет ұжымының бас қосуы Шәмші шығармаларының жанрлық мүмкіндігінің кеңдігін көрсетті. Оның әндері әр дәуірде әртүрлі орындалғанымен, негізгі рухани өзегін жоғалтқан жоқ. Бүгінде Шәмші Қалдаяқовтың мұрасы қазақ музыкасының алтын қорынан берік орын алды. Оның әндері уақытпен бірге көмескіленбей, керісінше әр буынның талғамы мен танымына сай жаңаша тыныстап келеді. Шымкентте өткен «Бақыт құшағында» кеші де ұлы композитор шығармашылығына деген халықтың құрметі әлі де жоғары екенін көрсетті.

Шәмші әндері – өткеннің естелігі ғана емес, бүгінгі ұрпақпен бірге жасайтын рухани мұра. Сондықтан композитордың туған күнін осындай өнер кештерімен атап өту – оның есімін ұлықтаумен қатар, ұлттық музыканың құндылықтарын кейінгі буынға жеткізудің маңызды жолы.

Төлеген Абдрасилов

«Оңтүстік Рабат» газеті, №35, 27 тамыз 2026 жыл