DeepSeek-тегі цензура: Қытай басшысының есімін де жазуға болмай ма

24.09.2026, 15:37 kz.kursiv.media

Қытайдың DeepSeek атты жасанды интеллект (ЖИ) платформасында пайдаланушы сұрауларына берілетін жауаптардың цензураға ұшырайтынын шетелдік БАҚ бұрын да жазған. Мәселен, 1989 жылы Тяньаньмэнь алаңындағы көтеріліс, Тайвань аралының мәртебесі т.с.с. шетін тақырыптарға қатысты сұрақтарыңызға DeepSeek чат-ботының сіз күткендей жауап бермеуі әбден мүмкін.

Заң талабына сай, аталмыш ЖИ чаты жасап шығаратын контент Қытай коммунистік партиясы айқындаған пропаганда мақсаттарына, «социализмнің басты құндылықтарына» қайшы келмеуге тиіс.

Қытайдағы онлайн цензура

Елдің медиа-кеңістігі, интернет қатаң цензуралық бақылауға алынған. Дегенмен, партия белгілеген ережелерді бұзбаса, интернетте біраз нәрсені айтуға рұқсат, тіпті саяси тақырыптарды да қозғауға болады, тек билікке сын айтпасаңыз, компартияның беделіне дақ түсірмесеңіз болды, дейді «Қытай туралы 33 миф» атты кітаптың авторы, фин журналисі Мари Маннинен.

Тыйым салынған сөздер, сөз тіркестері кездесетін жазбалар, хабарламалар бірден бұғатталады. «Қара тізімге» енген сөздер мен сандар: «оппозиция», «демократия», «мен қарсымын», «1984» (билік елдегі өмірді Дж. Оруэллдың антиутопиясына ұқсатқанды қаламайды).

Мәселен, Си Цзиньпин елді өмір бойы басқаруға өкілеттілік алған кезде «менің императорым» және «өмір бойы бақылау, аңду» сияқты тіркестерді қолдануға уақытша тыйым салынған.

Осы орайда DeepSeek-тегі бақылау шаралары айрықша қатаң екен. Мұнда ел басшысының қызметіне байланысты сөздерді ғана емес, тіпті оның атын атап сұрау салуға шектеу бар. Өзіміз жақында тексеріп көрдік.

ҚХР төрағасының бүгін АҚШ-қа сапары басталғаны туралы шұғыл хабар таратқан Bloomberg агенттігінің «Breaking News: Xi Gets Rare Tarmac Welcome From Trump After Landing at US Base» («Шұғыл: АҚШ-тың әскери базасына келіп қонып, ұшақтан шыққан Си Цзиньпинді Трамп өзі барып қарсы алды») деген мақала тақырыбын DeepSeek-ке салып, қазақшаға аударып берші десек, бізге:

«Sorry, that’s beyond my current scope. Let’s talk about something else» («Кешір, мен қазір бұндай сұрауларды орындай алмаймын. Басқа бірдеңе сұрашы»), – деп жауап қайтарды.

Бәлкім, орысшаға аудар десек, басқаша жауап болатын шығар деп едік, ондан да түк шықпады.

Олай болса, ағылшынша Xi (Си) дегендегі «і» әрпін алып тастап, қайта сұрап көріп едік, ЖИ ойын өзгертіп, айтқанымызды орындап, мақала тақырыбын, қазақшасы нашарлау болса да, былай аударып берді:

«Шұғыл жаңалық: X АҚШ базасына қонғаннан кейін Трамп тарапынан перронда сирек қарсы алуға ие болды».

«Срочные новости: X удостоился редкого приветствия на лётном поле от Трампа после посадки на базе США».

Құп дедік. Манниненнің айтуынша, онлайн-цензураға қарамастан, қытайлар да тапқырлық танытып, тыйым салынған сөздердің орнына эвфемизмдерді, ұқсас, үндес тіркестерді қолдануды үйреніп алған.

Мысалы, Си Цзиньпинге қатысты контексте «таққа отыру» деудің орнына «ұшаққа міну» деп жазатын болыпты, өйткені екі тіркестің дыбысталуы бірдей екен.

«Ақыл таппайтын амал жоқ, атқыш бұзбайтын қамал жоқ» деген осы шығар.